SARI-SARING SINENG PINOY

Ang salimuot ng pagkababae ang nagsulong sa naratibong inilatag ng Apoy Sa Iyong Kandungan (Amazaldy Film Productions, 1984). Nakatira si Ramona (Vivian Velez) kasama ng amaing si Berto (Mario Escudero) sa isang liblib na pulo kung saan pangingisda ang ikinabubuhay ng mga naninirahan. Nais kunin ni Don Luis (Joonee Gamboa) si Ramona upang pagsilbihan ang asawang si Donya Soledad (Carmen Enriquez), ang maybahay nitong may malubhang karamdaman. Isang gabi, di napigilan ni Berto ang sarili at pinagsamantalahan nito ang dalaga, nakaligtas at nagpunta ito kina Don Luis upang tanggapin ang alok ng matandang mamasukan sa kanila. Hindi nagtagal si Ramona sa pinagsisilbihang pamilya kaya't nagtungo ito pa-Maynila kung saan makikilala niya si Yolly (Yvonne), magkakakuwentuhan hanggang sa mabuo ang kanilang pagkakaibigan. Minsang kinumbinsi siya nitong sumayaw sa isang stag party, makakadaupang-palad ni Ramona si Rommel (Ronaldo Valdez), isang negosyante. Mahuhulog ang loob ng lalaki sa babae at aalukin siya nitong magpakasal. Ngunit hindi maibibigay ni Rommel ang pangangailangang pisikal ng asawa. Di magtatagal, matutuklasan ni Ramona ang katotohanan sa likod ng magandang pagkakaibigan nina Rommel at Alex (Mark Gil). Naging paralitiko ang asawa sanhi ng isang aksidente kaya't napilitan itong mangasiwa sa negosyo ni Rommel. Nais ni Ramona na kusang umalis sa kumpanya si Alex ngunit tiklop-tuhod itong nakiusap na bigyan siyang muli ng isa pang pagkakataon. Unti-unti, mapapaibig nito si Ramona at malalantad ang kahayupan at kabangisan ni Alex. Sa pagtatapos ng pelikula, mapapatay ni Ramona si Alex dala ng labis na pagkapoot.


Malinaw na nilinang ng pelikula ang diskurso ng kaapihan at pagtuklas sa kapangyarihan ng babae. Kung api man ang babae, iminamapa rin ng pelikula ang landas para mabawi ng babae ang kapangyarihan. Mangingibig na ni Ramona si Alex nang matuklasan ang nadispalko nitong salapi sa kumpanya. Kinumbinsi pa ang babaeng sumosyo sa negosyong itatayo sa ibang bansa. Ngunit sa sandaling malaman ni Ramona ang maitim na balak ni Alex, ipinakitang higit na nagingibabaw ang pagkamalay sa dinaranas na panlilinlang sa kamay ni Alex. Kung ito lamang, wala nang bagong sinasabi ang pelikula. May potensiyal sana ang naratibo upang payamanin ang diskurso tungkol sa kababaihan at maghain ng bagong sinasabi. Kasabay ng mga pagbabago sa politika at ekonomiya ng Dekada 80 ang pagbabago ng papel ng babae sa lipunan. Subalit hindi nagalugad ng pelikula ang inilatag nitong teksto. Iniwan itong nakatiwangwangsa halip na makipagdiyalogo sa buhay ng mga pangunahing tauhan. Sa gayon, nalimita ang pelikula sa pagiging isang domestikong drama at hindi nasiyasat ang ugnayan nito sa mas malawak na istruktura ng lipunan. Malaki rin sana ang potensiyal ng iba't-ibang manipulasyon ng naratibong kinasangkapan ng pelikula, kung nagamit lang sana nang mabuti ay makakapagpalinaw sa mas masalimuot na pagpapakahulugan. Ngunit hindi ito nalinaw at napag-ugnay ng bisyon ng pelikula.


Direksiyon: Augusto Buenaventura
Dulang Pampelikula: Augusto Buenaventura At Joji Vitug
Sinematograpiya: Joe Batac, Jr.
Musika: George Canseco
Editing: Edgardo Vinarao
Disenyo: Orly Tolentino At Gabby Francisco
Produksiyon: Amazaldy Film Productions

Hindi Kita Malimot

Kuwento ang Hindi Kita Malimot (Regal Films, Inc., 1982) ng isang dalaga, si Celia (Maricel Soriano) na nakatira sa Hacienda Legarda kasama ng kanyang inang si Caring (Alicia Alonzo). Minsan, natagpuan ni Celia si Edwin sa kanilang kubo sa bukid na walang malay at sugatan. Mabilis naakit ang babae sa lalaki. Inaruga niya ito hanggang sa gumaling. Namasukan si Edwin sa hacienda bilang hardinero ngunit di nagtagal, may nakakilala sa binata. Lingid sa kaalaman ni Celia kung saan at paano napapdpad sa kanilang lugar ang lalaking iniibig. Samantala, nagbakasyon ang mag-inang  Donya Teresa (Rosemarie Gil) at anak na si Stephen (Lito Pimentel) sa hacienda upang ipagdiwang ang kanyang kaarawan. Ngunit may ibang pakay ang dalawa sa kanilang pansamantalang pagtigil sa hacienda, ito'y upang hanapin ang testamentong naiwan ng namayapang kapatid na si Don Miguel upang mapasakanila ang malawak na lupain ng pamilya. Dumating ang pagkakataong hinahanap ng may kapangyarihan si Edwin, kung bakit ay ipinaliwanang niya ito kay Celia. Bago matapos ang pelikula, matutuklasan ni Celia ang katotohanan tungkol sa kanyang pagkatao.

Sa pagsasalaysay ng buhay pag-ibig nina Celia at Edwin, magiting na ipinagtanggol nito ang pakay at hindi sumuko sa de-kahong pangangatuwiran ngunit napakanipis ng temang pinalaman sa kumbensiyon ng melodrama subalit madulas ang daloy ng iskrip ni Raquel Villavicencio, konsistent ang disenyong biswal at sinematograpiya, malinis ang editing, akmang-akma ang tunong at musika. Ngunit habang hinihimay ang naratibo, unti-unting natuklasan ang proposisyong ipinakain ng pelikula, isang proposisyong taliwas sa pagnanasang patuloy na umibig at magmahal. Mabilis maramdaman sa pelikula ang kagustuhang pigain ang kakayahan sa pagganap ng mga artsita at rebisahin ang mga linya. Marubdob ang pagganap ni Maricel Soriano sa papel ni Celia. Nakakaantig ang transpormasyon ng kanyang karakter mula sa pagpapahayag ng mithiin at paglalantad ng saloobin tungo sa isang kapani-paniwalang pagganap at pagtatapat. Isinabalikat naman ni William Martinez ang mga pasaning nakapaloob sa pelikula. Isang uri ng pagganap na kumikilos, nag-iisip at malalim na umuunawa sa karanasan. Taong 1982 ginawa ni Bernal ang Relasyon at Himala, mga natatanging obra ng pelikulang Pilipino, Nabuhayan ako ng loob sa mga unang eksena ng pelikula at may kutob na maiigpawan ng direktor ang kalabisan ng genre. Ngunit kapansin-pansing matapos maipundar ang milyu hindi na alam ni Bernal kung paano paandarin ang istorya. Maliban sa pagtukoy sa kahinaang ito na siya naman talagang bumalda sa pelikula, napag-isip ako ng palabas na ito tungkol sa parametrong ilalapat sa isang pelikulang tulad ng Hindi Kita Malimot. Ngunit may iba pang dapat pagkaabalahan bukod sa teknik. Kung may matutuhan man sa pelikula, ito ay ang tapang na manawagan para sa pangangailangan ng opinyong papantay sa kasalimuotan ng kultura ng pelikula at sa panonood nito.

Direksiyon: Ishmael Bernal
Dulang Pampelikula: Raquel N. Villavicencio
Sinematograpiya: Loreto U. Isleta
Musika: Winston Raval
Editing: Augusto Salvador
Disenyo: Raquel N. Villavicencio
Produksiyon: Regal Films, Inc.