Noong 1976, naging napakaingat ng mga prodyuser. Iniingatan nilang hindi lumihis sa kinaugaliang paggawa ng pelikulang komersiyal. Mga artistang subok na ang itinampok sa kanilang mga produksiyon. Mga kuwento ng kaaliwan, maling akala, paghihiganti, pagpapairal ng dahas at pagkiliti sa libog ang pinuhunanan. At higit sa lahat, ang paraan ng pagkukuwento sa paggamit ng mga larawan ay nanatiling kumbensiyonal. Kailan ba sinasabing kumbensiyonal ang paraan ng pagkukuwento ng isang pelikula? May isang sitwasyon at sangkot dito ang isang tauhang ginagampanan ng pangunahing aktor o aktres. May gusto ang tauhan. Posisyon, yaman, kapangyarihan, pagmamahal at iba pa. Tinuhog ang mga pagkilos ng tauhang ito upang buuin ang isang naratibong may malinaw na simula, masalimuot na gitna at malinaw na wakas. Ginagamit na pantuhog sa pangyayari ang mga diyalogo at mga pangyayaring nagtutulak o humahadlang sa pagkakamit ng tauhan sa kanyang mithi. Nagdaan ang pelikula sa pag-eeksperimento ng mga dakilang direktor na naghanap ng mga paraang higit na umaangkop sa kani-kanilang mga layuning pansining. Ang Itim (Cinema Artists Philippines) ni Mike de Leon ay dapat basahin sa konteksto ng paksain nito. Kaiba ang estilo ng pagsasalaysay ni De Leon sa pangyayaring kanyang pinili sa pagsasalarawan ng semana santa. Hindi ayon sa nakasanayang lohika ang daloy ng naratibo. Sa halip, mga larawang tila ikinuwadro sa gunita, mga pangyayaring tila arbitraryo ang pagkakatuhog, mga diyalogong walang linaw na naidudulot sa mga motibo ng mga tauhan at lohika ng mga pangyayari ang bumubuo sa kuwento ng Itim. Mahalagang sangkap ang pagkagamit ni De Leon sa espiritista upang himayin ang misteryo sa pagkamatay ni Rosa (Susan Valdez). Itinaon din sa semana santa ang pagbisita ni Jun (Tommy Abuel) sa kanyang paralitikong amang si Dr. Torres (Mario Montenegro). Sa mga unang eksena pa lamang ng Itim ay agad na tayong inilalayo ni De Leon sa kanyang naratibo. Nagaganap ang kabuuan ng pelikula sa kamalayan ni Teresa (Charo Santos). Sa pelikulang nagsasalaysay, ginagawa lamang ang ganito kung nais tayong sabikin upang subaybayan ang paglalahad at paglalantad ng misteryo.
Hindi misteryo ang nais ipasuri ni De Leon, kundi ang kinaugaliang pagsubaybay sa isang kuwento tuwing tayo'y nanonood ng sine. Tinuruan tayo ng mga pelikulang madalas panoorin na hanapan ang pinanonood natin ng kuwentong malinaw ang simula, may masalimuot na gitna at may malinaw na wakas. Tinuruan tayo na ang diyalogo ay laging naglilinaw o nagpapatindi sa puntong nais palabasin ng iskrip. Tinuruan tayo na ang mga pangyayari sa naratibo ay may lohikal na ugnayan sa isa't-isa at may layuning isalarawan ang puntong tinutumbok ng iskrip. Higit sa lahat, tinuturuan tayo na pagkukuwento ang sentral na layunin ng manlilikha ng pelikula at pagsubaybay sa kuwento ang tungkulin ng mga manonood. Walang iisang batas ang paggawa ng pelikula. May pormula ang mga pelikulang komersiyal, ngunit iyon ay isa lamang anyo ng pelikula. Lumilihis ang Itim ni Mike de Leon sa nasabing pormula, at sa paglihis na iyon, tinuturuan tayo ng bagong paraan ng pagsapol sa karanasang hatid ng mga larawan sa puting tabing. Tinuturuan din tayo na maaring humiwalay ang isang manlilikha sa mga paraan ng pagpapaunawa o pagpapahiwatig sa kinaugalian na ng ibang direktor sa bansa. Pinakamahalaga, tinuturuan din tayo bilang manonood na nakikipagtalo sa manlilikha hinggil sa mga kaisipan at damdaming idinudulot ng pelikula. Nangangahulugan ba ang lahat ng ito na dapat tanghaling modelo ng pelikulang Pilipino ang obra ni De Leon? Na lahat ng pelikulang inihahain ay dapat maging palaisipan at iwang bitin ang manonood? Na ang manlilikha ay hindi dapat magpakalaot sa pagtiyak na wasto ang pagpapakahulugan sa paksain ng kanyang pelikula? Marahil si De Leon mismo ang tututol sa paghugot sa ganyang mga implikasyon na kanyang ginawa sa Itim. Ang kanyang pelikula, tulad din ng mga pelikulang komersiyal ay tiyak na isang anyo lamang sa konteksto ng kasaysayan ng pelikula sa Pilipinas, ng obrang humihiwalay sa pormulang komersiyal. Ang iba pang direktor na lilihis sa kinaugalian ay may ibang direksiyong tatahakin na siyang nararapat. Kailangan natin ang mga pelikulang magmumulat na may tungkulin din itong pag-isipan ang mga kumbensiyong humuhubog dito, at kailangan naman ng mga manonood ng pelikulang tulad ng Itim na yumanig sa nakagawiang pasibong pagharap sa mga larawang nagkukuwento sa puting tabing.
Direksiyon: Mike de Leon
Dulang Pampelikula: Doy del Mundo At Gil Quito
Sinematograpiya: Ely Cruz At Rody Lacap
Musika: Max Jocson
Editing: Ike Jarlego, Jr.
Disenyo: Mel Chionglo
Produksiyon: Cinema Artists Philippines
4:02 AM
Undoubtedly one of Mike de Leon's best film. Stunning film debut from a genius. What surprise me was that he used many lights in this film but the house looks so creepy and dark on the screen. The three main casts were not eaten alive by the house. Great performances along the way. One film that I'll revisit over and over again until I'm old and six feet under the ground.
1:50 PM
i still consider Itim to be Mike de Leon's best film. it still has the same effect on me just like the first time i saw the movie. the stunning camerawork, excellent production design, haunting musical score, a brilliant screenplay and solid direction are the hallmark of this Filipino film masterpiece.
2:24 AM
Was the one being shown in Cinema One the most complete and pristine 35mm print, Jo? ITIM is best viewed on the widescreen and letterboxed format.
4:39 AM
Jojo----sorry but you've been tagged.
8:38 AM
Hi Jojo,
My friend has sent me a tape of it from Cinema One a while back. It was missing a few scenes in the title sequence, a bit annoying but it still better than nothing. This movie is excellent. Can't really fault it, I just wish thay they hurry and release this one on dvd too.
Warm regards,
RSE
2:32 PM
Mike de Leon has the most complete and pristine print of Itim. i remember watching the movie at the Walter Reade Theater in 1998 and it was shown in 1.33:1 aspect ratio... hardly widescreen.
2:36 PM
hi Ronald!
as far as i know Cinema One has the complete version. there wasn't really an opening credit sequence. after the short seance scene the title was shown on the screen and that was it. i'm not quite sure about the DVD release. Mike is holding onto it, hopefully he'll change his mind and eventually agree to release his films on video.
2:36 PM
thanks Noel!
9:47 PM
Ricky Lee was uncredited for this film, right?
2:31 AM
i was told that Ricky Lee wasn't a collaborator in Itim... he was writing a script for Mike about the Tour Of Luzon, an entirely different project.
3:00 AM
How did this film originate? Does Mike de Leon believes in the supernatural elements? Love the haunting musical score of Max Jocson in this film!
3:08 AM
here's part of writer Gil Quito's e-mail..
Dear Jojo,
Thank you very much for letting me know about your piece on Itim. I would have discovered it eventually when I visited your site. Thanks to you, I was able to read it hot off the press. I thought it to be very perceptive about Itim. I remember the time when I was interviewing Mike de Leon about the physical condition of the old films at LVN and the idea of making an occult film came up. Mike said that he wanted to do something different and that he was eager to use some experimental filmmaking techniques. It's gratifying that after all these years, the film still seems fresh and different to a perceptive person like you!
By the way, I also enjoyed the photomontage, as usual. I must admit I've never posted any comments on a blog. (How far behind can one get!) But I guess, there's always a first time!
All my best, Gil
i think his letter answered your question.
10:33 AM
Hi Jojo,
Do "Patayin sa Sindak si Brbara" and "Gumising Ka Maruja" belong to the same genre as "Itim"?
I haven't been either of the films but they struck me to be similar.
Regards,
RSE
1:47 PM
Patayin Sa Sindak si Barbara is an all out horror film while Gumising Ka Maruja is a gothic love story. Itim is gothic horror, although there are no real scary moments in the film but it's the kind of terror that lingers. i still get goosebumps everytime i watch the scene where ***spoiler alert*** Dr. Torres was trying to get rid of Rosa's dead body...
1:58 AM
Gothic ghost story? With a supernatural medium scene?
Hi, Jojo, my mistake--here's the correct link:
You've been tagged
7:30 AM
Thanks for the reply Jo, and Gil Quito. Gil should make a comeback soon with Mike at the helm.
5:16 PM
i believe it how you described it Noel... by the way thanks for the correct tag. i was wondering why it didn't take me to your blog...
5:17 PM
hi Onat!
i mentioned the same thing to Gil... he's just waiting for the right project to come his way...
1:11 AM
Hi Jojo!
Itim is creepier more than ever! I've watched the film again and probably also because of viewing it at the wee hour, with all the lights out. But still, even in daylights, the film has a way to creep into your skin..
5:25 AM
Itim still gives me the chills whenever I watch it. It's more scary kung implied at subtle ang horror...
8:58 AM
Tama! Mike De Leon succeeds at that level.
Gusto ko rin ang pag-fade in ng film sa simula pa lang. Simple lang pero uneasy at the same time ang mararamdaman mo.
3:45 PM
When asked what my most favorite Mike de Leon film is, my answer is always Itim.
Others would say Kisapmata which is a great film in itself but I think what makes it great are the performances of Vic Silayan, Charito Solis and Jay Ilagan...
5:02 AM
I would say Kisapmata too. Vic Silayan's unnerving portrayal of Disodado rivals that of Anthony Hopkins' Hannibal Lecter. Even better pa nga.
'Yung lang ipakita sa screen ang petsa in between scenes e makes you feel uneasy na. And the house used is a character itself.
6:34 AM
Kisapmata was great because of the performances mainly of Vic Silayan and Charito Solis. Without them, it would be a minor classic unlike Itim...