 |
| Kisapmata |
Ang tinig ng katotohanan ay bingi sa kapaligirang pinalilibutan ng dominasyon, takot at pangamba. Ang Kisapmata (Bancom Audiovision Corporation, 1981) ni Mike de Leon ay hango sa maikling kasaysayang The House On Zapote Street ni Nick Joaquin na inilathala sa Philippines Free Press noong 1961. Kuwento ito ng isang amang habang unti-unting pinapanawan ng katinuan ng pag-iisip dala ng paghulagpos ng anak na babae sa kanyang mga kamay. Liban sa ama, ang lahat ng naninirahan sa kanyang bahay ay mga tau-tauhan at sunud-sunuran dito. Maigting ang pagtutol ng ama na pakawalan ang bagong kasal na anak, nais nitong doon sa kanila manirahan ang mag-asawa. Balot ng takot ang buong kabahayan, hanggang sumapit ang isang trahedya. Ang salimuot ng pagkatao sa pagharap sa isang maigting na krisis ang nagsulong sa naratibong inilatag ng Kisapmata. Ipinahiwatig ng mga pagtatanghal sa buhay ni Diosdado Carandang (Vic Silayan), isang retiradong pulis na hindi maibubukod ang tunay na saloobin ng tao. Dumadaloy ang pagsasapelikula sa konteksto ng matalim na pagpuna sa paghangad ng pagnanasa bunga ng kapangyarihan. Hindi isang kardbord na tauhan ang karakterisasyon sa pulis, sumasalamin ito sa di pagiging monolitiko ng kasamaan. Ang mga eksena ng dramatikong komprontasyon ng paggigiit ng dominasyon ay nagaganap sa loob ng kanyang payak na tahanan. Nagkaroon ng moral na krisis si Mila (Charo Santos). Sa una'y naipapaloob ito at di napapawalan sa harap ng magkalangkap na pagkamuhi sa ama at dominasyon ng ama sa anak. At sa panahon ng kontradiksiyon, nagkaroon ng neurosis. Mabubura lamang ito sa pagtanggap ng internal na reyalidad ng pagkatao sa eksternal na reyalidad gaano man ito kabrutal.
Walang takot inilantad sa Kisapmata ang mukha ng paggamit sa posisyon ng dominasyon. Sa pangkalahatan, malinis na naihanay ng direktor ang magkaka-ugnay na tema ng pelikula. Epektibo ang isinasagawa niyang pagpupunla ng mga pahiwatig tungo sa pagsisiwalat ng saloobin ng kanyang mga tauhan. Nagawa ng Kisapmata na lambungan ng misteryo ang daloy ng mga pangyayari upang sa huli'y maging higit na epektibo ang pagtukoy sa tiwaling pag-iisip ng pulis. Isinapelikula ang kompleksidad na ito sa pamamagitan ng matipid na kumpas ng mga eksena at bihasang direktoryal na pagmamaniobrang nagpapatuloy sa tensiyon ng nagbabanggaang ideyolohiya ng tahanan at pamilya. Dramatiko ring isinakonkreto ito ng mahusay na pagganap ni Vic Silayan. Isang uri ng pagganap na kumikilos, nag-iisip at malalim na umuunawa nang hindi nagpapahiwatig ng kabagutan. Nasa bana (ama) ang bulto ng suliranin kaya sa kanya umiikot ang kuwento. Relasyon niya sa kanyang maybahay (kung mayroon man), relasyon niya sa kanyang anak (pisikal at emosyonal) at pakikitungo sa asawa ng kanyang anak. Sensitibo ang ginawang pagpasok ni Silayan sa katauhan ng bana na niligalig ang mga kontradiksiyong talamak sa sistemang patriarkal. Mapangumbinsi din ang pagganap ni Charo Santos sa malungkot na paglalarawan, hindi lamang bilang biktima kundi maging sa makatotohanang pagtatampok sa sikolohiya nito. Ang mukha ng takot at pagkagulat ay nakatago sa imahe at tahimik na tunog ng teknolohiya sa eksenang kung saan nanonood lamang ng mga lumang pelikula ang asawang si Adelina (Charito Solis) sa telebsiyon. Dumadaloy ito sa di nakikita subalit naririnig lamang na diyalogo ng mga pelikulang Anak Dalita ni Lamberto Avellana at Aguila ni Eddie Romero, kung saan si Mike de Leon din ang humawak ng kamera. Mabisang nahuli ng malawak na saklaw ng mga tunog ang damdamin at lunan, at naitampok ng editing ang liksi at kapanabikan ng mga tagpo.
Direksiyon: Mike de Leon
Dulang Pampelikula: Clodualdo del Mundo Jr., Raquel N. Villavicencio At Mike de Leon
Sinematograpiya: Rody Lacap
Musika: Lorrie Illustre
Editing: Jess Navarro
Disenyo: Cesar Hernando
Produksiyon: Bancom Audiovision
Release Date: December 25, 1981
4:31 AM
KISAPMATA has always been on top if we talk about the films of Mike de Leon. He is totally consistent. The scene where Vic Silayan barged on the door inside the clinic where Charo Santos is hiding remains imbedded in my memory until now....he's like a monster father figure. The dark days of the dictatorship must have relevance and significance in this film.
4:45 AM
no doubt it's one of Mike's best films and the suspense really builds up until the (spoiler alert!!!) bloody ending
9:13 AM
Wow. I've read the house on Zapote street numerous times during my high school and college days. it is probably one of the best short stories that I've ever known.
It never occurred to me (nor to my high school literary teacher) that they made a movie out of the story. Any ideas where to start looking for this movie?
4:05 PM
Kisapmata was based on the Nick Joaquin's The House On Zapote Street although some details in the story was changed for the movie version.
they show it on Cinema One from time to time but unfortunately it's not available on video. it was supposed to be released on DVD through cinefilipino last year but i guess they're still waiting for the right time to do so...
2:09 AM
Hi Jojo,
Kisapmata is my favorite Mike de Leon movie. I have a tape from Cinema One. I guess it has some cuts. The title sequence looks weird. It doesn't seem to be the original one. I can't wait for it to arrive on DVD.
RSE
4:23 AM
hello Ronald!
most critics and ilipino film lovers consider Kisapmata to be Mike de Leon's best film. the Cinema One version does have a lot of cuts and deletions. they tried to restore the opening credit sequence. the master copy they have most probably was not in good condition. Mike has a complete and clean copy of Kisapmata which includes the motel room sequence with Charo Santos and Jay Ilagan which was cut by the Censors during the 1981 MMFF.
11:22 AM
I am not the biggest fan of Mike De Leon but I have to say that this is the best Filipino film ever.
Thanks for the article, Mr. De Vera.
6:29 PM
you're welcome! it's very seldom that i come across someone who's not a huge Mike de Leon fan although it's nice to know that you consider Kisapmata as one of the best Filipino films.
6:08 AM
I just have to say one of the best Filipino films ever made. One of those films that even when I catch it midway, I'd still watch it to the very end. Vic Silayan scared me shitless in this film!
7:56 AM
Like what I said in a previous comment on my review of Itim, it was Vic Silayan and Charito Solis' performances that made Kisapmata great. Without them, it would be a minor classic...